Feeds:
नोंदी
प्रतिक्रिया

Archive for the ‘बदाम’ Category

ज्यात लोणी नाही, मैदा नाही, इतर इन-मीन-तीन जिन्नस आहेत अशी बदामाची सर्वगुणसंपन्न बिस्किटे बनवायचा अलिकडे मला जणू छंदच जडला आहे. मी ही बिस्कीटे बनवायला लागले ती थोड्या योगायोगाने. असं झालं की, डिसेंबरच्या आसपास माझी एक मैत्रीण शुगर-फ्री आणि ग्लूटन-फ्री डायट करायला लागली. का? ते मला विचारू नका कारण लोक असल्या आत्मक्लेशी गोष्टी स्वेच्छेने का करतात हे मला काही समजलेलं नाहीय. म्हणजे एखाद्याला मधुमेह असेल किंवा गव्हाच्या पदार्थांचं सेवन प्रकृतीसाठी वर्ज असेल तर ते वेगळं पण फक्त वजन वगैरे घटविण्यासाठी कोणी स्वेच्छेने असल्या फंदात पडायला लागला तर मला त्याचं नवल वाटतं. तर या मैत्रिणीला हे ‘डायट’ फारच महाग पडायला लागलं आणि त्यात ख्रिसमसच्या मोसमात, जेंव्हा इतर जनता तमाम गोड पदार्थांवर तुटून पडत होती तेंव्हा तर तिचा निग्रह अजूनच डळमळीत व्हायला लागला. ती दररोज कुरकुरायची की काहीतरी गोड खावसं वाटतयं, मग आम्ही हेल्थ शॉपच्या खेपा घालायचो आणि मग ही लेबले वगैरे वाचून काहीतरी विकत घ्यायची. तेंव्हा माझ्या नजरेला ‘झायलोटॉल’ नावाचा साखरेला पर्याय म्हणून वापरला जात असलेला पदार्थ दिसला. साखरेच्या इतर पर्यायांपेक्षा हा वेगळा वाटला कारण यात काही कृत्रीम रासायनिक पदार्थ नसून ओट, बर्च वगैरे जिन्नसांच्या तंतूंपासून हे बनविले जाते अशी माहिती मिळाली. आमच्या घरात गेल्या दोन पिढ्यांपासून मधुमेह आहे म्हणून मी थोडी जास्त माहिती घेतली. शिवाय मी दरवर्षी या मोसमांत मित्रमंडळींना घरी बनविलेल्या बिस्किटांची वगैरे भेट देते पण आता या मैत्रीणीला, ती खाऊ शकेल अशी भेट देणं भाग पडलं. ‘झायलोटॉल’ विकत घेतल्याने शुगर-फ्रीची तर सोय झाली पण आता ग्लूटन-फ्री साठी काय करावे या विचारात असताना माझ्याकडे असलेल्या एका इटालियन खाद्यपदार्थांच्या पुस्तकात आमरेट्टी बिस्किटांची कृती सापडली. मग अशा प्रकारे झाली ही ‘शुगर-फ्री’ आणि ‘ग्लूटन-फ्री’ बिस्कीटे तयार आणि मैत्रीणही मनापासून खूश!

खरतरं बारा वर्षांपूर्वी पुस्तक विकत घेतलं तेंव्हापासून मला ही बिस्कीटे बनवून पहायची होती पण त्याला मुहूर्त असा लागला. आमरेट्टी बिस्किटांत बदाम, साखर आणि अंडे असे तीनच मूळ पदार्थ असतात आणि मग स्वाद वाढवायला व्हनिला किंवा बदामाचा एक्स्ट्रॅक्ट वगैरे घालतात पण तरी ही बिस्कीटे अशी मस्त हलकी, कुरकुरीत आणि स्वादिष्ट होतात की बस्स! आमचं कन्यारत्न तर ह्या बिस्किटांच्या बरणीला असं चिकटून बसतं, जसा गूळाच्या ढेपेला मुंगळा! आमरेट्टीचा उच्चार आमच्या बाईसाहेब ‘आमराटी’ असा करतात आणि त्यांच्या जिभेचं एकूण अमराठी वळण ऐकून आम्ही तर या बिस्किटांचं बारसं ‘अमराठी बिस्कीटे’ असंच केलंय.

साहित्य:

  • बदामाचे कूट २०० ग्रॅम
  • कॅस्टर साखर (किंवा साखरेला पर्यायी पदार्थ) २२५ ग्रॅम
  • दोन अंड्यांचा पांढरा भाग
  • १ चमचा व्हनीला एक्स्ट्रॅक्ट
  • २ चमचे आमरेट्टो लीक्युर (हवी असल्यास)
  • बेकिंग शीटला लावायला किंचितसे लोणी

कॅस्टर साखर न मिळाल्यास साधी साखर किंचित दळून घ्यावी पण अगदी पिठीसाखरेसारखी बारीक नव्हे तर थोडी रवाळ.

  1. प्रथम ओव्हन १६० डीग्रीला तापवून घ्यावा. बदामाच्या कुटात अर्धी साखर (शंभर ग्रॅम)  मिसळून ठेवावी. अंड्याचा पांढरा भाग वेगळा करून ‘सॉफ्ट पीक’ पर्यंत फेटून घ्यावा. नेहेमी बेकिंग करणाऱ्यांना ‘सॉफ्ट पीक’ वगैरे तांत्रिक शब्दांची कल्पना असेल पण इतरांसाठी, ‘सॉफ्ट पीक’ म्हणजे अंडे फेटताना जेंव्हा ते हलके होते आणि उचलले तर त्याचे तुरे उभे रहातात. मिश्रण हलके झाले असले तरी या स्टेजला अजून ओलसरच असते.
  2. अंड्याला ‘सॉफ्ट पीक’ आल्यानंतर, उरलेली निम्मी (शंभर ग्रॅम) साखर त्यात थोडीथोडी घालून फेटत रहावे आणि मिश्रण ‘स्टीफ पीक’ पर्यंत आणावे. ‘स्टीफ पीक’ म्हणजे फेटताना तयार झालेले तुरे स्टीफ उभे रहातात आणि अगदी भांडे उलटे केले तरी तसेच चिकटून रहातात. या स्टेजला मिश्रण थोडे कोरडे दिसते.
  3. आता मिश्रणात साखरेत मिसळून ठेवलेले बदामाचे कूट अगदी हलक्या हाताने घालून मिसळावे. याला तांत्रिक शब्द ‘फोल्ड’ करावे असा आहे. त्यात व्हनीला एक्स्ट्रॅक्ट, आमरेट्टो लीक्युर (वापरत असल्यास) वगैरे मिसळून घ्यावी आणि तयार झालेले मिश्रण एका पायपिंग बॅगमध्ये भरावे. एका बेकिंग ट्रेवर ग्रीसप्रूफ कागद घालून त्याला थोडेसे लोण्याचा हात लावावा आणि त्यावर पायपिंग करून (चकली घालतो) तसे रुपयाच्या नाण्याच्या आकाराचे गोळे घालावेत. बिस्कीटे फार मोठी केली तर आतून चिवट होतात म्हणून छोटीच ठेवावीत. दोन गोळ्यांत पुरेसे अंतर ठेवावे कारण बिस्कीटे भाजताना बरीच फुगतात. हवे असल्यास सजावटीसाठी त्यावर बदामाचे काप लावावेत.
  4.  आता बिस्किटे १५-१८ मिनिटे किंवा हलकी बदामी होईपर्यंत भाजून घ्यावीत. बाहेर काढल्यावर पाच मिनिटे ट्रेतच गार होऊ द्यावीत आणि मग हलक्या हाताने कागदापासून सोडवून घ्यावीत. ही बिस्कीटे गार होण्याआधी थोडी चिकट असल्याने कागदावरून काढताना हलक्या हाताने किंवा उलतन्याने, मोडू न देता सोडवावीत नंतर एका कूलिंग रॅकवर ठेऊन पूर्ण गार होऊन द्यावीत. गार झाल्यावर हवाबंद बरणीत भरून ठेवावीत.

Read Full Post »

Dinkache Ladoo vadyaरिव्हर कॉटेज या कार्यक्रमात एकदा या ब्रेकफास्ट बार बद्दल ऐकलं होतं. भरपूर सुका मेवा आणि ओट्स असलेले हे बार्स सकाळी गडबडीत ऑफिसला जाताना खायला चांगले वाटले म्हणून माझ्या नवऱ्याने ते करून पहिले आणि आता आमच्या घरात हे अगदी प्रचलीत झाले आहेत. हे बनवण्याची पद्धत खूपशी डिंकाच्या लाडूसारखी वाटली म्हणून मला साधारण या पद्धतीने डिंकाचे लाडू करून पहायचे होते आणि सुदैवाने नवीन उघडलेल्या एका दुकानात मला डिंकही मिळाला म्हणून मी आईला फोन केला तर तिचा पहिला प्रश्न

 “अगं पण तुमच्याकडे डिंक मिळतो का?”

माझी आईशी फोनवरची पाककृतीं वरची संभाषणं कधीकधी फार विनोदी असतात; म्हणजे असं की, संभाषण सुरु होण्याआधीच आमचा आपापला सूर ठरलेला असतो. मी फोन करावा आणि विचारवं की अमुक एक पदार्थ तू कसा करतेस? हे विचारण्याआधीच मी पुस्तकांमधून आणि जालावरून माहिती काढून ठेवलेली असते (आईवर विश्वास नाही म्हणून नव्हे तर ती अनेकदा बोलण्याच्या ओघात एखादी गोष्ट विसरते म्हणून) पण अर्थातच तिला याची कल्पना नसते त्यामुळे ती अगदी पहिल्यापासून सुरवात करते. आमच्याकडे कधी सगळे जिन्नस मिळत नाहीत म्हणून मी पर्यायी जिन्नस काय वापरावे याचाही विचार केलेला असतो पण त्याचीही आईला कल्पना नसते मग परत पहिल्यापासून सुरवात. मला त्यातल्यात्यात काहीतरी वेगळं करून पहायचं असतं पण आईच्या पद्धती अगदी शास्त्रशुद्ध असतात आणि त्यात काहीही बदल तिला अशक्यप्राय वाटतात; मग त्याच्यावर थोडी चर्चा. असं करत शेवटी तासाभराने चर्चेचा सारांश ठरविण्यात येतो आणि शेवटी मी मला जे करायचं तेच करणार ह्याची तिलाही खात्री असते. एका अर्थाने हा एका पिढीचा दुसऱ्या पिढीशी संवाद असतो. परंपरागत ज्ञान विसरायचं पण नसतं पण कालपरत्वे आणि स्थानपरत्वे फेरफार केल्याशिवाय नवीन प्रमाणेही तयार होत नसतात. आता डिंकाच्या लाडवांत संत्र्याची किसलेली साल आणि सुकवलेली क्रॅनबेरी घालते म्हटल्यावर ती काय म्हणणार आहे हे माहीत असतानाही तिला सांगण्याचा मोह काही मला आवरत नाही. कधीकधी तिची प्रतिक्रिया ऐकून गालातल्या गालात हसण्यासाठीच मी ह्या कुरापती करते असं मला वाटतं. 

डिंकाच्या लाडूसाठी आईने तीन महत्वाच्या गोष्टी सांगितल्या होत्या, त्या अश्या: सुकामेवा, खारीक पूड, खोबरे, तळलेला डिंक वगैरेचे मिश्रण जितके होईल त्याच्या एक तृतियांश प्रमाणात गूळ घ्यावा. गुळाचा पाक केल्यावर त्यात तूप घालावे आणि बाकी कोरडे पदार्थ मिसळावे. लाडू गरम असतानाच वळावेत.

यासाठी मी वापरलेले साहित्य

गूळ अर्धा किलो

डिंक १०० ग्रॅम

सुके खोबरे २५० ग्रॅम

खारीक पूड १२५ ग्रॅम

डेसिकेटेड खोबरे २ मोठे चमचे

काजू तुकडे ५० ग्रॅम

बदाम तुकडे किंवा बदामाचे काप ५० ग्रॅम

बदाम पूड ५० ग्रॅम

मनुके, बेदाणे, सुकी क्रॅनबेरी मिळून ५० ग्रॅम

खसखस ३० ग्रॅम

अर्धे जायफळ

एका संत्र्याची किसलेली साल

तूप १ कप (एकूण)

मी आधी थोड्या तुपात डिंक तळून घेतला. खोबरे खोवून ते भाजून घेतले. मी खोबरे एका बेकिंग शीटवर घालून ओव्हनमध्ये १८० डिग्रीज वर ५-६ मिनिटे भाजले. खोबरे पट्कन जळते त्यामुळे त्याच्यावर नीट डोळा ठेऊन खरपूस भाजावे. खारीक पूड करण्यासाठी त्याच्या बिया काढून तुकडे करून घेतले आणि त्यात दोन मोठे चमचे डेसिकेटेड कोकोनट घालून ते मिक्सरवर बारीक करून घेतले. डेसिकेटेड कोकोनट घातल्याने पूड चिकट न होता बारीक करता आली. ही खारीक पूड मग मी थोड्या तुपात मंद आचेवर भाजून घेतली, बदाम आणि काजूचे तुकडेही तुपावर भाजून घेतले. खसखस कोरडीच भाजून घेतली, जायफळाची पूड करून घेतली आणि संत्र्याची साल किसून घेतली. गूळ आणि तूप सोडून इतर सगळे पदार्थ एकत्र करून घेतले आणि ते एका कपने मोजले. ते साधारणत: ६ कप भरले म्हणून मी त्याच्या एक तृतियांश म्हणजे २ कप चिरलेला गूळ घेतला (जो साधारणत: अर्धा किलो भरला). गुळात २ छोटे चमचे पाणी घालून तो मध्यम आचेवर ठेऊन त्याचा पक्का पाक करून घेतला आणि आचेवरून काढून त्यात उरलेले तूप घातले. लगेचच त्यात कोरडे मिश्रण थोडे थोडे घालत मिसळले. मिश्रण गरम असतानाच त्याचे थोडे लाडू वळले (हे केले म्हणजे “आधी हाताला चटके”चा पुरेपूर प्रत्यय येतो). उरलेले मिश्रण एका छोट्या बेकिंग ट्रेवर थापले आणि ओव्हनमध्ये १८० डिग्रीज वर १० मिनिटे किंवा थोडे खरपूस दिसेपर्यंत भाजले. नंतर बाहेर काढून त्यावर सुरीने चिरा पडून ठेवल्या आणि गार झाल्यावर त्या वड्या सुट्ट्या करून ठेवल्या. माझ्या चवीला ह्या खरपूस भाजलेल्या वड्या लाडवांपेक्षा जास्त चांगल्या लागल्या. आईचे मत अर्थातच वेगळे झाले असते! 🙂

‘रुचिरा’ मधल्या कृतीत डिंकाचे प्रमाण थोडे जास्त आहे आणि त्यात बिब्ब्याच्या बियांचा वापर आहे. हे लाडू मुख्यत: बाळंतीणीला पोषक आहार म्हणून देत असल्याने त्यात या औषधी पदार्थांचा उपयोग केला जातो पण इतर वेळेस बिब्बे वापरले जातातच असे नाही आणि माझ्याकडे तर बिब्बे उपलब्धच नाहीत त्यामुळे वापरता आले नाहीत. 

Read Full Post »

काही दिवसांपूर्वी एका स्नेह्यांकडे जेवायला गेलो असताना एका स्लोव्हाकिअन मैत्रिणीने अक्रोडाच्या परंपरागत स्लोव्हाकीअन कुकीज बनवून आणल्या होत्या. चंद्रकोरीच्या आकाराच्या आणि एका बाजूने चॉकलेटमध्ये बुडवलेल्या या कुकीज खूपच सुंदर दिसत होत्या आणि त्याची चवही सुरेख होती म्हणून मी तिला कृती विचारली. तिनेही कृती अगदी व्यवस्थित लिहून वगैरे दिली पण त्यासाठी लागणारे साचे माझ्याकडे अर्थातच नव्हते म्हणून मी विचार केला की आपण नुसत्या हाताने वळून गोल बनवू; पण बरेच दिवस मी काही त्या बनवल्या नाहीत आणि नंतर मी त्याबद्दल विसरूनही गेले. माझी मैत्रीण सुट्टीला स्लोव्हाकियाला गेली आणि त्यानंतर तिला पुन्हा भेटले तेंव्हा तिने माझ्यासाठी एक भेट आणली होती, चंद्रकोरीच्या आकाराचे ते सुंदर साचे! कोणी लक्षात ठेऊन अगदी खास आवडेल अशी आणि अगदी हवी अशी भेट दिली की मला त्या व्यक्तीचं अतिशय कौतुक वाटतं. भेट देणं, मग ते विकत आणून असो किंवा स्वतः बनवून असो; हे दुसऱ्याच्या आनंदासाठी आहें हेच आपण कितीदा तरी विसरून जातो पण जेंव्हा हे अगदी बरोबर जमतं तेंव्हा देणाऱ्याचा आणि घेणाऱ्याचा आनंद सारखाच असतो.

माझे नवीन साचे मला कधी एकदा वापरून पाहू असे झाले होते. कृती तर माझ्या अपेक्षेपेक्षा खूपच सोपी होती पण अक्रोडाऐवजी मी बदाम वापरायचे ठरविले कारण माझ्याकडे भरपूर बदामाचं कूट होतं आणि ते फार दिवस टिकत नाही म्हणून मला वापरून टाकायचं होतं.

या कुकीजला स्लोव्हाकीअन भाषेत Orechove Rohlicky म्हणतात; Orechove म्हणजे आक्रोड आणि Rohlicky म्हणजे रोल्स! पण मी बदाम वापरल्याने त्याला Mandľový (बदाम) Rohlicky म्हणावं लागेल. पण आम्ही त्याला ‘वॅलेरीयाच्या कुकीज’ म्हणतो (जिने मला त्या शिकवल्या).

साहित्य

अक्रोड किंवा बदामाचे कूट १२० ग्रॅम

लोणी १२० ग्रॅम (फ्रीजमध्ये गार केलेले)

मैदा १०० ग्रॅम

बेकिंग पावडर १ छोटा चमचा

पिठीसाखर २५० ग्रॅम

व्हनिला एक्स्ट्रॅक्ट १ छोटा चमचा

या कुकीज बरोबर वेलदोड्याची चव खूप छान लागते त्यामुळे व्हनिला एक्स्ट्रॅक्ट ऐवजी १ छोटा चमचा वेलदोडा पूड वापरता येईल. मी निम्म्या कुकीज वेलदोडा पूड वापरून केल्या आणि त्या मला जास्त आवडल्या.

कुकीज बनविण्यासाठी लोणी सोडून सगळे जिन्नस एकत्र करावेत आणि त्यात गार लोण्याचे छोटे तुकडे करून घालावेत. हे लोणी पिठाच्या मिश्रणाबरोबर बोटांनी चोळून एकत्र करावे. लोणी फार वितळू नये म्णून फार जास्त मळू नये आणि हात गार पाण्याने धुवून गार ठेवावेत. हे बनविण्याची पद्धत खूपशी शॉर्टक्रस्ट पेस्ट्रीसारखी आहें. मी यासाठी अजून सोपा प्रकार वापरला. फूड प्रोसेसरमध्ये सगळे जिन्नस एकत्र करून थोडेसे फिरवले. मिश्रण ब्रेडक्रम्ससारखे दिसले म्हणजे झाले असे समजावे. फार जास्त मळू नये नाहीतर कुकीज हलक्या होणार नाहीत. नंतर हे मिश्रण साच्यांमध्ये हलक्या हाताने भरावे, हे साचे नसल्यास इतर छोटे साचे वापरता येतील किवा छोटे गोळे बनवायलाही हरकत नाही पण तेही फार न मळता जमून येतील इतकेच मळावेत. ओव्हनमध्ये १८० देग्रीजला ८ ते १० मिनिटे किंवा गुलाबी रंग येईपर्यंत भाजावेत आणि बाहेर काढून ट्रेमध्येच गार होऊ द्यावेत. गार झाल्यावर साच्यांतून बाहेर काढावेत.

चॉकलेटमध्ये बुडवण्यासाठी १०० ग्रॅम डार्क चॉकलेटचे तुकडे करून ते एका गोल बुडाच्या भांड्यात घ्या आणि त्याच्या खाली बसेल अश्या एका भांड्यात थोडे पाणी घेऊन ते गरम करा. आता चॉकलेटचे भांडे पाण्याच्या भांड्यावर असे ठेवा की ज्याने त्याचा बूड पाण्यात टेकणार नाही पण त्याला वाफ मिळेल. अशा ‘बेन मरी’ पद्धतीने चॉकलेट सावकाश वितळवा आणि कुकीजचेएक टोक त्यात बुडवा. ह्या कुकीज आता वाळवण्यासाठी एका बेकिंग शीटवर टाकून १० मिनिटे किंवा चॉकलेट वाळेपर्यंत फ्रीजमध्ये ठेवा.

ह्या कुकीज बनवायला इतक्या सोप्या वाटल्या की यावेळेस बनवल्या तेंव्हा जवळजवळ सगळं काम माझ्या पिल्लानेच केलं आणि तिचे हात लागल्याने त्याची चव जरा जास्तच गोड वाटली!

Read Full Post »