Feeds:
नोंदी
प्रतिक्रिया

Archive for the ‘चटण्या आणि लोणची’ Category

स्वयंपाकघरात अनेकदा वेगवेगळे प्रयोग करावे लागतात; कधी एवढ्यासाठी की हवा असलेला एखादा भारतीय जिन्नस मिळाला नाही म्हणून तर कधी एवढ्यासाठी की एखादा नवीन स्थानिक जिन्नस चांगला मिळाला म्हणून. विशेषतः उन्हाळ्यात इथे अनेक प्रकारच्या बेरीज थोड्या दिवसांसाठी अगदी भरपूर मिळतात आणि त्यांचं नक्की काय करायचं असा प्रश्न पडतो. जॅम किंवा इतर गोड पदार्थ खूप बनविले जातात पण गोड तरी किती खाणार म्हणून मग ही फळे वापरून लोणची किंवा चटण्या बनविल्या जातात. पण चांगलं लोणचं बनवायचं तर फळ जरा आंबट किंवा करकरीत असावं लागतं; म्हणून यावर्षी मी महाराष्ट्रीयन कैरी लोणचे मसाला वापरून गूसबेरी आणि क्रॅनबेरी या दोन वेगळया फळांची लोणची बनवली आणि दोन्ही उत्तम झाली.

गूसबेरीला अनेकदा आवळा म्हणून संबोधलं जातं आणि ही थोडीशी आंबट बेरी दिसतेही बरीच आवळ्यासारखी पण हा भारतीय आवळा नव्हे. हे फळ कच्चे असताना अगदी आंबटकच्च असते पण थोडे पिकले कि त्याची गोडी वाढते. Gooseberryसुंदर पोपटी रंगाच्या गूसबेरीत भरपूर पेक्टीन असल्याने हिचा जॅम बनवायला खूप उपयोग होतो. मी यावर्षी उन्हाळ्याच्या सुरवातीला आणलेली गूसबेरी खूपच आंबट होती म्हणून मी ती आवळ्यासारखी मीठ लावून तोंडात टाकली तर मला जाणवले की ह्याचं लोणचं छान होईल. मग मी खालील कृती वापरून लोणचे मसाला बनविला आणि शेंडा-बुडखा काढून अर्धी चिरलेली गूसबेरी त्यात मिसळली आणि एक निर्जंतुक केलेल्या बरणीत भरली. जास्त आंबटपणासाठी ३-४ चमचे लिंबाचा रस त्यात ओतला, वरून थोडी गार केलेली फोडणी घातली आणि बाटली गच्च झाकून ठेऊन दिली. हे लोणचे फारच पट्कन मुरले. साधारणतः २ आठवड्यात खायला तयार झाले. इतके मस्त झाले की मी जून महिन्यात बनविलेले अर्धा किलोचे लोणचे सप्टेंबरपर्यंत संपलेही!

गेल्या काही दिवसांत बाजारात ख्रिसमसमुळे क्रॅनबेरीज दिसायला लागल्या आहेत म्हणून मग मी हीच कृती वापरून क्रॅनबेरीचेही लोणचे बनविले. त्यासाठी आधी क्रॅनबेरीज थोड्या धुवून स्वच्छ फडक्याने पुसून घेतल्या. नंतर वेळ वाचविण्यासाठी एकेक चिरण्याऐवजी फूडप्रोसेसरमध्ये क्रॅनबेरीज किंचित् फिरवून घेतल्या पण फार बारीक केल्या नाहीत. नंतर एका भांड्यात क्रॅनबेरीज आणि लोणचे मसाला एकत्र केला आणि निर्जंतुक केलेल्या बाटलीत भरून वरून गार केलेली फोडणी घातली. हे लोणचे तर अगदी बनविल्याबरोबर लगेच खाता आले पण थोडे मुरल्यानंतर तर ते अजुनच मस्तं लागतेय.cranberry lonche

महाराष्ट्रीयन कैरी लोणचे मसाला

मोहरीची डाळ २ मोठे चमचे

मोहरी पूड २ मोठे चमचे

मेथ्या २ छोटे चमचे

हिंग १ चमचा

हळद १ छोटा चमचा

तेल एक वाटी

तिखट २ मोठे चमचे

मीठ ४ ते ६ मोठे चमचे

मीठ आणि तिखटाचं नेमकं प्रमाण हे शेवटी प्रत्येकाला आपापल्या चवीप्रमाणे ठरवावे लागेल कारण तिखटाची तीव्रता वेगवेगळ्या जातींच्या मिरच्यांप्रमाणे वेगवेगळी असते आणि प्रत्येकाची तिखट खाण्याची क्षमताही वेगवेगळी असते. मीठ कमी घालावे तर लोणचे लवकर खराब होण्याची भीती आणि जास्त वापरावे तर लोणचे खारट होण्याची काळजी! शिवाय काही जण प्रकृतीसाठीदेखील मीठ कमी खातात. मी सहा मोठे चमचे मीठ वापरले पण लोणचे किंचित खारट वाटले त्यामुळे पुढच्या वेळेस थोडे कमी मीठ वापरून पाहीन.

प्रथम मेथ्या थोड्या तेलात तळून मग त्याची पूड बनवावी. हिंग, हळद आणि तेल सोडून इतर सगळे जिन्नस एकत्र करून घ्यावेत. कढईत मोहरी आणि हिंग घालून तेलाची फोडणी करून घ्यावी आणि किंचित कोमट झाल्यावर त्यात हळद मिसळून मग गार होऊ द्यावी. गार झाल्यावर वर ओतण्यासाठी पाव वाटी फोडणी बाजूला काढून उरलेली पाऊण वाटी मसाल्यात मिसळावी. हा लोणचे मसाला साधरणतः अर्धा किलो फळांसाठी पुरेसा होईल.

बाटल्या निर्जंतुक करण्यासाठी मी त्या आधी स्वच्छ धुवून घेते आणि ओल्या असतानाच त्या १४० डेग्रीला गरम केलेल्या ओव्हनमध्ये जाळीवर उपड्या करून ठेवते. अर्ध्या तासानंतर ओव्हन बंद करून बाटल्या त्यातच गार होऊ देते. जॅम किंवा इतर गरम पदार्थ भरायचे असतील तर मात्र बाटल्या गरम असतानाच त्यात गरम जॅम भरावा लागतो नाहीतर बाटली तडकते. या पद्धतीने बाटल्या निर्जंतूक करायच्या असतील तर त्या गरम करण्यासाठी योग्य आहेत का याची आधी खात्री करून घ्या.

Advertisements

Read Full Post »

रविवारची सकाळ म्हणजे आळसटलेली. उशीरा उठल्यानंतर नाश्त्याची वेळ निघून गेलेली असते आणि पोटात कावळे कोकलत असल्याने दुपारच्या जेवणापर्यंत थांबायची तयारी  नसते म्हणून मग चहा झाला की लगेच ब्रंच! भरपेट आणि पट्कन काहीतरी खायचं असलं की ब्रेड आणि अंडी समोरच दिसतात पण काहीतरी वेगळं केलं म्हणजे मंडळी जरा खूश होतात. आज मात्र मला काल आणलेला मस्त ‘राय’ ब्रेड खायचाच होता आणि त्याबरोबर स्क्रॅंम्बल्ड एग्ज म्हणजे माझ्या अगदी आवडीचे! पण जरा साग्रसंगीत बेत करावासा वाटला म्हणून नवऱ्याला गोडीगुलाबीने मश्रूम्स आणायला धाडले आणि मी टोमॅटोची चटणी करायला घेतली. दारातल्या चेरी टोमॅटोच्या झाडावर अजूनही बरेचसे टोमॅटो आहेत; काही पिकलेले आणि काही कच्चे. पण आता चांगलीच थंडी पडायला लागली असल्याने कच्चे टोमॅटो काही पिकणार नाहीत म्हणून मग मी सगळे गोळा केले आणि नेहमीसारखी आंबट-गोड चटणी बनवली. तोपर्यंत मश्रूम्सहि आले. मीठ, मिरे , जिरे आणि शहाजिरे एकत्र कुटून ते मश्रूम्सवर चोळले आणि मश्रूम्स किंचित तेलात तव्यावर घातले. त्याच्याच बाजूला थोडे चेरी टोमॅटो आख्खे टाकले आणि ब्रेडला थोडे लोणी लाऊन ओव्हनमध्ये ठेवले. मग दुसऱ्या तव्यात स्क्रॅंम्बल्ड एग्ज बनवायला घेतले. सगळं बनवून झाल्यावर ताटात छान वाढून फोटो काढेपर्यंत मी कसाबसा दम काढला आणि वळून पहाते तो जनतेने त्यांच्या खाण्याचा फडशाही पाडला होता. स्क्रॅंम्बल्ड एग्ज, ब्रेड आणि मश्रूम्स यापूर्वी अनेकदा खाल्लेलं आणि आवडलेलं पण त्याचं हे देशी रूपही मस्त आहे. एकूण बेत सगळ्यांच्या पसंत पडलेला दिसला आणि अगदी नेहमीच्या खाण्याला थोडं वेगळं बनवल्याने मलाही समाधान वाटलं.

टोमॅटोची चटणी

२०-२५ चेरी टोमॅटो किंवा ३-४ मध्यम टोमॅटो, १ हिरवी मिरची, १०-१२ छोटे सांबार कांदे किंवा १ मध्यम कांदा, ३-४ पाकळ्या लसूण, १ इंच आले (खिसलेले),   १ मोठा चमचा टोमॅटो पेस्ट, १ चमचा पंचफोरण (मोहरी, जिरे, मेथी, बडीशेप, कलौन्जी), फोडणीचे इतर साहित्य (तेल, हिंग, कडीपत्ता), कोथिंबीर,  १ मोठा चमचा गूळ, लिंबू किंवा चिंच चवीप्रमाणे, मीठ चवीप्रमाणे.

टोमॅटो, लसूण आणि कांदा चिरून घ्या. तेलाची पंचफोरण घालून फोडणी करा आणि त्यात चिरलेला कांदा, मिरची घालून परता. कांदा मऊ झाल्यावर आले, लसूण घाला, टोमॅटो पेस्ट घाला आणि पुन्हा थोडे परता. आता टोमॅटो घाला आणि शिजेपर्यंत बारीक आचेवर ठेवा. शिजल्यावर मीठ, गूळ आणि कोथिंबीर घालुन हलवा आणि चटणी मिक्सरवर थोडीशी वाटा. जास्त बारीक वाटू नका. हवे असल्यास वरून पुन्हा थोडी फोडणी घाला. थोडे लिंबू किंवा चिंच आंबटपणासाठी घाला. टोमॅटो किंचित आंबट किंवा कच्चे असतील गरज पडणार नाही पण जर टोमॅटो खूप गोड असतील तर घाला.

मश्रूम्सला लावण्यासाठी मसाला

१/२ चमचा जिरे, १ चिमूटभर शहाजिरे, ५-६ मिरे आणि थोडे मीठ एकत्र करून दगडीमध्ये थोडे बारीक करा आणि मश्रूम्सवर पसरून घाला.

Read Full Post »