Feeds:
नोंदी
प्रतिक्रिया

Archive for डिसेंबर, 2011

काही दिवसांपूर्वी एका स्नेह्यांकडे जेवायला गेलो असताना एका स्लोव्हाकिअन मैत्रिणीने अक्रोडाच्या परंपरागत स्लोव्हाकीअन कुकीज बनवून आणल्या होत्या. चंद्रकोरीच्या आकाराच्या आणि एका बाजूने चॉकलेटमध्ये बुडवलेल्या या कुकीज खूपच सुंदर दिसत होत्या आणि त्याची चवही सुरेख होती म्हणून मी तिला कृती विचारली. तिनेही कृती अगदी व्यवस्थित लिहून वगैरे दिली पण त्यासाठी लागणारे साचे माझ्याकडे अर्थातच नव्हते म्हणून मी विचार केला की आपण नुसत्या हाताने वळून गोल बनवू; पण बरेच दिवस मी काही त्या बनवल्या नाहीत आणि नंतर मी त्याबद्दल विसरूनही गेले. माझी मैत्रीण सुट्टीला स्लोव्हाकियाला गेली आणि त्यानंतर तिला पुन्हा भेटले तेंव्हा तिने माझ्यासाठी एक भेट आणली होती, चंद्रकोरीच्या आकाराचे ते सुंदर साचे! कोणी लक्षात ठेऊन अगदी खास आवडेल अशी आणि अगदी हवी अशी भेट दिली की मला त्या व्यक्तीचं अतिशय कौतुक वाटतं. भेट देणं, मग ते विकत आणून असो किंवा स्वतः बनवून असो; हे दुसऱ्याच्या आनंदासाठी आहें हेच आपण कितीदा तरी विसरून जातो पण जेंव्हा हे अगदी बरोबर जमतं तेंव्हा देणाऱ्याचा आणि घेणाऱ्याचा आनंद सारखाच असतो.

माझे नवीन साचे मला कधी एकदा वापरून पाहू असे झाले होते. कृती तर माझ्या अपेक्षेपेक्षा खूपच सोपी होती पण अक्रोडाऐवजी मी बदाम वापरायचे ठरविले कारण माझ्याकडे भरपूर बदामाचं कूट होतं आणि ते फार दिवस टिकत नाही म्हणून मला वापरून टाकायचं होतं.

या कुकीजला स्लोव्हाकीअन भाषेत Orechove Rohlicky म्हणतात; Orechove म्हणजे आक्रोड आणि Rohlicky म्हणजे रोल्स! पण मी बदाम वापरल्याने त्याला Mandľový (बदाम) Rohlicky म्हणावं लागेल. पण आम्ही त्याला ‘वॅलेरीयाच्या कुकीज’ म्हणतो (जिने मला त्या शिकवल्या).

साहित्य

अक्रोड किंवा बदामाचे कूट १२० ग्रॅम

लोणी १२० ग्रॅम (फ्रीजमध्ये गार केलेले)

मैदा १०० ग्रॅम

बेकिंग पावडर १ छोटा चमचा

पिठीसाखर २५० ग्रॅम

व्हनिला एक्स्ट्रॅक्ट १ छोटा चमचा

या कुकीज बरोबर वेलदोड्याची चव खूप छान लागते त्यामुळे व्हनिला एक्स्ट्रॅक्ट ऐवजी १ छोटा चमचा वेलदोडा पूड वापरता येईल. मी निम्म्या कुकीज वेलदोडा पूड वापरून केल्या आणि त्या मला जास्त आवडल्या.

कुकीज बनविण्यासाठी लोणी सोडून सगळे जिन्नस एकत्र करावेत आणि त्यात गार लोण्याचे छोटे तुकडे करून घालावेत. हे लोणी पिठाच्या मिश्रणाबरोबर बोटांनी चोळून एकत्र करावे. लोणी फार वितळू नये म्णून फार जास्त मळू नये आणि हात गार पाण्याने धुवून गार ठेवावेत. हे बनविण्याची पद्धत खूपशी शॉर्टक्रस्ट पेस्ट्रीसारखी आहें. मी यासाठी अजून सोपा प्रकार वापरला. फूड प्रोसेसरमध्ये सगळे जिन्नस एकत्र करून थोडेसे फिरवले. मिश्रण ब्रेडक्रम्ससारखे दिसले म्हणजे झाले असे समजावे. फार जास्त मळू नये नाहीतर कुकीज हलक्या होणार नाहीत. नंतर हे मिश्रण साच्यांमध्ये हलक्या हाताने भरावे, हे साचे नसल्यास इतर छोटे साचे वापरता येतील किवा छोटे गोळे बनवायलाही हरकत नाही पण तेही फार न मळता जमून येतील इतकेच मळावेत. ओव्हनमध्ये १८० देग्रीजला ८ ते १० मिनिटे किंवा गुलाबी रंग येईपर्यंत भाजावेत आणि बाहेर काढून ट्रेमध्येच गार होऊ द्यावेत. गार झाल्यावर साच्यांतून बाहेर काढावेत.

चॉकलेटमध्ये बुडवण्यासाठी १०० ग्रॅम डार्क चॉकलेटचे तुकडे करून ते एका गोल बुडाच्या भांड्यात घ्या आणि त्याच्या खाली बसेल अश्या एका भांड्यात थोडे पाणी घेऊन ते गरम करा. आता चॉकलेटचे भांडे पाण्याच्या भांड्यावर असे ठेवा की ज्याने त्याचा बूड पाण्यात टेकणार नाही पण त्याला वाफ मिळेल. अशा ‘बेन मरी’ पद्धतीने चॉकलेट सावकाश वितळवा आणि कुकीजचेएक टोक त्यात बुडवा. ह्या कुकीज आता वाळवण्यासाठी एका बेकिंग शीटवर टाकून १० मिनिटे किंवा चॉकलेट वाळेपर्यंत फ्रीजमध्ये ठेवा.

ह्या कुकीज बनवायला इतक्या सोप्या वाटल्या की यावेळेस बनवल्या तेंव्हा जवळजवळ सगळं काम माझ्या पिल्लानेच केलं आणि तिचे हात लागल्याने त्याची चव जरा जास्तच गोड वाटली!

Advertisements

Read Full Post »

स्वयंपाकघरात अनेकदा वेगवेगळे प्रयोग करावे लागतात; कधी एवढ्यासाठी की हवा असलेला एखादा भारतीय जिन्नस मिळाला नाही म्हणून तर कधी एवढ्यासाठी की एखादा नवीन स्थानिक जिन्नस चांगला मिळाला म्हणून. विशेषतः उन्हाळ्यात इथे अनेक प्रकारच्या बेरीज थोड्या दिवसांसाठी अगदी भरपूर मिळतात आणि त्यांचं नक्की काय करायचं असा प्रश्न पडतो. जॅम किंवा इतर गोड पदार्थ खूप बनविले जातात पण गोड तरी किती खाणार म्हणून मग ही फळे वापरून लोणची किंवा चटण्या बनविल्या जातात. पण चांगलं लोणचं बनवायचं तर फळ जरा आंबट किंवा करकरीत असावं लागतं; म्हणून यावर्षी मी महाराष्ट्रीयन कैरी लोणचे मसाला वापरून गूसबेरी आणि क्रॅनबेरी या दोन वेगळया फळांची लोणची बनवली आणि दोन्ही उत्तम झाली.

गूसबेरीला अनेकदा आवळा म्हणून संबोधलं जातं आणि ही थोडीशी आंबट बेरी दिसतेही बरीच आवळ्यासारखी पण हा भारतीय आवळा नव्हे. हे फळ कच्चे असताना अगदी आंबटकच्च असते पण थोडे पिकले कि त्याची गोडी वाढते. Gooseberryसुंदर पोपटी रंगाच्या गूसबेरीत भरपूर पेक्टीन असल्याने हिचा जॅम बनवायला खूप उपयोग होतो. मी यावर्षी उन्हाळ्याच्या सुरवातीला आणलेली गूसबेरी खूपच आंबट होती म्हणून मी ती आवळ्यासारखी मीठ लावून तोंडात टाकली तर मला जाणवले की ह्याचं लोणचं छान होईल. मग मी खालील कृती वापरून लोणचे मसाला बनविला आणि शेंडा-बुडखा काढून अर्धी चिरलेली गूसबेरी त्यात मिसळली आणि एक निर्जंतुक केलेल्या बरणीत भरली. जास्त आंबटपणासाठी ३-४ चमचे लिंबाचा रस त्यात ओतला, वरून थोडी गार केलेली फोडणी घातली आणि बाटली गच्च झाकून ठेऊन दिली. हे लोणचे फारच पट्कन मुरले. साधारणतः २ आठवड्यात खायला तयार झाले. इतके मस्त झाले की मी जून महिन्यात बनविलेले अर्धा किलोचे लोणचे सप्टेंबरपर्यंत संपलेही!

गेल्या काही दिवसांत बाजारात ख्रिसमसमुळे क्रॅनबेरीज दिसायला लागल्या आहेत म्हणून मग मी हीच कृती वापरून क्रॅनबेरीचेही लोणचे बनविले. त्यासाठी आधी क्रॅनबेरीज थोड्या धुवून स्वच्छ फडक्याने पुसून घेतल्या. नंतर वेळ वाचविण्यासाठी एकेक चिरण्याऐवजी फूडप्रोसेसरमध्ये क्रॅनबेरीज किंचित् फिरवून घेतल्या पण फार बारीक केल्या नाहीत. नंतर एका भांड्यात क्रॅनबेरीज आणि लोणचे मसाला एकत्र केला आणि निर्जंतुक केलेल्या बाटलीत भरून वरून गार केलेली फोडणी घातली. हे लोणचे तर अगदी बनविल्याबरोबर लगेच खाता आले पण थोडे मुरल्यानंतर तर ते अजुनच मस्तं लागतेय.cranberry lonche

महाराष्ट्रीयन कैरी लोणचे मसाला

मोहरीची डाळ २ मोठे चमचे

मोहरी पूड २ मोठे चमचे

मेथ्या २ छोटे चमचे

हिंग १ चमचा

हळद १ छोटा चमचा

तेल एक वाटी

तिखट २ मोठे चमचे

मीठ ४ ते ६ मोठे चमचे

मीठ आणि तिखटाचं नेमकं प्रमाण हे शेवटी प्रत्येकाला आपापल्या चवीप्रमाणे ठरवावे लागेल कारण तिखटाची तीव्रता वेगवेगळ्या जातींच्या मिरच्यांप्रमाणे वेगवेगळी असते आणि प्रत्येकाची तिखट खाण्याची क्षमताही वेगवेगळी असते. मीठ कमी घालावे तर लोणचे लवकर खराब होण्याची भीती आणि जास्त वापरावे तर लोणचे खारट होण्याची काळजी! शिवाय काही जण प्रकृतीसाठीदेखील मीठ कमी खातात. मी सहा मोठे चमचे मीठ वापरले पण लोणचे किंचित खारट वाटले त्यामुळे पुढच्या वेळेस थोडे कमी मीठ वापरून पाहीन.

प्रथम मेथ्या थोड्या तेलात तळून मग त्याची पूड बनवावी. हिंग, हळद आणि तेल सोडून इतर सगळे जिन्नस एकत्र करून घ्यावेत. कढईत मोहरी आणि हिंग घालून तेलाची फोडणी करून घ्यावी आणि किंचित कोमट झाल्यावर त्यात हळद मिसळून मग गार होऊ द्यावी. गार झाल्यावर वर ओतण्यासाठी पाव वाटी फोडणी बाजूला काढून उरलेली पाऊण वाटी मसाल्यात मिसळावी. हा लोणचे मसाला साधरणतः अर्धा किलो फळांसाठी पुरेसा होईल.

बाटल्या निर्जंतुक करण्यासाठी मी त्या आधी स्वच्छ धुवून घेते आणि ओल्या असतानाच त्या १४० डेग्रीला गरम केलेल्या ओव्हनमध्ये जाळीवर उपड्या करून ठेवते. अर्ध्या तासानंतर ओव्हन बंद करून बाटल्या त्यातच गार होऊ देते. जॅम किंवा इतर गरम पदार्थ भरायचे असतील तर मात्र बाटल्या गरम असतानाच त्यात गरम जॅम भरावा लागतो नाहीतर बाटली तडकते. या पद्धतीने बाटल्या निर्जंतूक करायच्या असतील तर त्या गरम करण्यासाठी योग्य आहेत का याची आधी खात्री करून घ्या.

Read Full Post »

डिसेम्बर महिना आला की ख्रिसमसचे वेध लागतात आणि घरात लहान मूल असले की ह्या सणाचा उत्साह द्विगुणित होतो. घरी आणलेले झाड सजविताना, वेगवेगळ्या प्रकारच्या कुकीज बनविताना आणि मुख्य म्हणजे भल्यामोठ्या सुट्ट्यांची वाट पहाताना दिवस कसे भर्रकन उडून जातात. पाच वर्षांपूर्वी ख्रिसमसच्या थोडेच दिवस आधी माझं बाळ घरी आलं होतं आणि दोन महिने आधी जन्मल्यामुळे तिला हॉस्पिटलमध्ये तब्बल पाच आठवडे काढावे लागले होते; त्यामुळे तिच्या घरी येण्याचा आनंद साजरा करण्यासाठी जणू आम्हाला ख्रिसमसचे निमित्त मिळाले होते. त्याच वर्षीपासून मग आमच्या घरी साग्रसंगीत ख्रिसमसच्या नवीन परंपरा सुरू झाल्या. दरवर्षी ही तयारी करत असताना माझ्या बछड्याचा आनंद अगदी ओसंडून वहात असतो जो पाहून मला लहानपणी दिवाळीच्या सुट्ट्यांमध्ये आईच्या मागेमागे करून फराळाची तयारी पहाताना, बाबांबरोबर आकाशदिवा बनवताना जी मजा यायची त्याची आठवण होते.

यावर्षी मी झाडावर टांगण्यासाठी स्टेन्डग्लास कुकीज बनवायचे ठरविले होते. नुसत्याच सजावटीच्या गोष्टी टांगण्याऐवजी सुंदर खाऊ लावला तर मुलांना येताजाता तोंडातही टाकता येतो आणि आपल्याला घरी बनवलेल्या गोष्टींची सजावट केल्याचे समाधानही वाटते. स्टेन्डग्लास कुकीज म्हणजे कुकीजच्या मधल्या भागात काही आकार कापून त्यात पारदर्शी साखरेच्या गोळ्यांचा रंगीत पापुद्रा बनवायचचा. टांगल्यानंतर या रंगीत पारदर्शी पापुद्र्यातून प्रकाश येतो आणि कुकीज अगदी स्टेन्डग्लास सारख्या दिसतात. कुकीजसाठी कोणतीही कृती वापरता आली असती पण मी जिंजरब्रेडची कृती वापरली कारण त्यांच्या गडद तपकिरी रंगावर इतर रंग खुलून दिसतात आणि आल्याच्या स्वादाच्या या कुकीज ख्रिसमसच्या थंड दिवसांत खायला मस्त मजा येते. 

साहित्य

४०० ग्रॅम मैदा (३ मोठे कप भरून)

११२ ग्रॅम (अर्धापावशेर) लोणी किंवा बटर

१०० ग्रॅम साखर

१५० मिली मोलॅसिस

१ चमचा खाण्याचा सोडा

२ चमचे सुंठ

१ चमचा दालचिनीची पूड

पाव चमचा लवंगाची पूड

पाव चमचा जायफळाची पूड

दोन चिमूट मीठ

एक अंडे

१०-१२ साखरेच्या रंगीत गोळ्या (कॅंडी) फोडून.

प्रथम लोणी आणि साखर एकत्र करून फेटावी, यासाठी इलेक्ट्रिक हॅंडमिक्सर असल्यास उत्तम पण नसेल तर हातानेही फेटता येईल.  हे मिश्रण चांगले हलके झाले की मग त्यात अंडे आणि मोलॅसिस घालून अजून फेटावे. भारतात मोलॅसिस मिळते कि नाही ते माहीत नाही पण नसेल तर गूळ किंवा काकवीही वापरता येईल. त्याने रंग छान गडद येतो आणि चवही खमंग येते जी सुंठीमुळे अजुनच छान लागते. एकीकडे मैदा, सोडा, मसाल्याची पूड आणि मीठ एकत्र चाळून घ्यावे. नंतर ओल्या मिश्रणात हे पीठ घालून गोळा होईपर्यंत मिसळावे. हा गोळा आता व्यवस्थित झाकून फ्रीजमध्ये कमीतकमी तासभर ठेवावा म्हणजे लाटायला सोपा जाईल. ओव्हन १८० डेग्रीला तापवून घ्या. नंतर गार झालेल्या गोळ्याचे चार भाग करून घ्यावेत आणि एकेक भाग साधारणतः अर्धा सेंटीमीटर जाडीचा लाटून घ्यावा. आता आपल्याला हव्या त्या आकाराच्या कुकीज कापून त्या एका बेकिंग शीटवर अल्युमिनियंमचा कागद पसरून त्यावर टाकाव्यात. अल्युमिनियंमचा कागद महत्वाचा आहें कारण नाहीतर वितळलेली कॅंडी चिकटेल आणि निघून येणार नाही. आता ह्या कुकीजचा मधला भाग दुसऱ्या छोट्या आकाराच्या साच्याने कापावा आणि काढून टाकावा. नंतर या रिकाम्या भागात फोडून घेतलेल्या रंगीत कॅंडीचे तुकडे टाकावेत आणि एका स्ट्रॉने वरच्या बाजूला एक छिद्र करावे (ह्याचा उपयोग नंतर दोरा ओवायला होईल). ओव्हनमध्ये कुकीज ६-७ मिनिटे किंवा व्यवस्थित शिजेपर्यंत भाजाव्यात. बाहेर काढल्यानंतर त्याच शीटवर त्या गार होऊ द्याव्यात आणि नंतरच काढायचा प्रयत्न करावा. पूर्ण गार झाल्यावर रॉयल आयसिंगने ह्या कुकीजला सजवावे. मी रॉयल आयसिंगसाठी खालील कृती वापरते.

एका अंड्याचा पांढरा भाग

१५० ग्रॅम दळलेली साखर

१ चमचा लिंबाचा रस 

अंड्याचा पांढरा भाग आणि लिंबाचा रस एकत्र करून फेटावा आणि त्यात हळूहळू सगळी साखर मिसळावी आणि मिश्रण अगदी चकचकीत होईपर्यत फेटावे. हे आयसिंग फार पटकन सुकते म्हणून लगेच एका डब्यात भरून फ्रीजमध्ये ठेवावे. आता मेंदीचा कोन करतो तसा करून त्यात हे आयसिंग भरून कुकीज सजवाव्यात. आयसिंग पूर्ण वाळेपर्यंत थांबावे आणि मग कुकीज हवाबंद डब्यात भरून ठेवाव्या.

Read Full Post »

कधी काही पारंपारिक महाराष्ट्रीयन पदार्थ बनवायचा असला आणि त्याबद्दल मला कोणतीही शंका आली की माझी पावले सहजच पुस्तकाच्या कपाटाकडे वळतात आणि मी ‘रुचिरा’ उचलते. गेली बारा-तेरा वर्षं वापरून-वापरून माझ्या पुस्तकाची पाने अगदी निखळायला लागली आहेत, त्यावर हळदीचे, तेलाचे आणि तिखटाचे डाग पडले आहेत पण तरी हे पुस्तक चाळताना अजूनही मला नेहेमी नवीन काहीतरी सापडतं. कमलाबाई ओगलेंनी एक खाद्यपदार्थांचं पुस्तक नव्हे तर जणू माझ्या पिढीजात खाद्यसंस्कृतीचा सारांशच माझ्या हातात ठेवला आहें असं वाटतं. आईकडून मुलीला आणि तिच्याकडून तिच्या  मुलीला जसं सहजपणे द्यावं तसं हे देणं आमच्या हातात पडलं आहे. पुस्तकात पाककृती आहेत पण त्यात क्लिष्टता नाही, उपयोगी सूचना आहेत पण वाचणाऱ्याच्या क्षमतेबद्दल थोडा विश्वास आणि थोड्या अपेक्षाही आहेत, पर्यायी जिन्नस आणि इतर माहितीही आहें. पुस्तकाचा आवाका एवढा मोठा आहें कि त्यात रोजच्या स्वयंपाकापासून ते १०० माणसांसाठी पंचपक्वान्नाच्या खास पंगतीपर्यंत सारं काही आहें. आजकालच्या जमान्यात एखाद्या लेखकाने त्यातल्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे १० खंड काढून, ते अनेक फोटोवगैरे घालून चकमकीत बनवून अव्वाच्या सव्वा किंमतींना विकले असते पण कमलाबाईंनी केवळ ९० रुपयांत मिळणारया या एकाच साध्या पुस्तकात, हातचे काही न राखता आपल्या आयुष्यभराच्या अनुभवांची आणि ज्ञानाची तिजोरी आपल्यापुढे रिकामी केली आहें.  

माझी आई अतिशय सुगरण आहें आणि तिची आईही सुगरण होती पण मला आठवतेय तेंव्हापासून कधी काही अडलं तर आईनेही ‘रुचिरा’चाच आधार घेतला आहें. माझ्या आता लक्षात येतंय की आईकडून मुलं जे शिकतात ते बरेचदा पाहून आणि नकळत कानावर पडलेल्या गोष्टी ऐकून, पण मला हे शिकव असं म्हणून, समोर बसून काही लिहून घ्यावं असं फारसं कोणी करत नाही. त्यामुळे अनेकदा आईकडून शिकायचं राहून जातं आणि मग ‘रुचिरा’ मदतीला येते.

मला माझा स्वयंपाकघरातला पहिला अनुभव आठवतोय. आई काही कामानिमित्त बाहेरगावी गेली होती पण आज्जी घरी होती. आई घरी नाही म्हणून मी स्वयंपाक करायचा ठरवला आणि आज्जी सारख्या सूचना करते म्हणून दरवाजाही बंद करून घेतला. मी तेंव्हा फक्त १०-१२ वर्षांची होते आणि त्यापूर्वी मी चहा सोडून काही बनविले नव्हते पण तरी मी साखरभात बनवायचे ठरविले ते रुचिराच्या जोरावर. मला आठवतयं की सगळ्यांनी तो भात कौतुक करून करून (प्रोत्साहन देण्यासाठी असेल) खाल्ला होता आणि मला प्रचंड आत्मविश्वास मिळाला. आजही, इतकी वर्षं  स्वयंपाक करत असूनही, पुरणपोळी किंवा उकडीचे मोदक करताना काही विसरत तर नाही ना हे पडताळण्यासाठी रुचीरावर नजर टाकली जातेच.

पण मला या पुस्तकात सर्वात जास्त काय भावतं तर त्यातलं कमलाबाईंचं मनोगत. दरवेळी ते वाचताना त्यांच्या प्रत्येक शब्दामागचा प्रामाणिकपणा, साधीसोपी शैली आणि विनम्रता मला भारावून टाकते आणि का कोण जाणे पण माझे डोळे कृतज्ञतेने भरून येतात. त्यांनी हे पुस्तक आपल्या सासूबाईंना अर्पण केलयं ज्यांच्याकडून त्या स्वयंपाक करायला शिकल्या पण हे पुस्तक लिहून माझ्यासारख्या अगणित मुलींना शिकवणाऱ्या कमळाबाईंचे हे ऋण आम्ही कसे फेडावे? प्रकाशकाने कमलाबाईंचा उल्लेख ‘सव्वा लाख सुनांची आवडती सासू’ असा केला आहें पण मला वाटते की ‘अगणित मुलींची सुगरण आई’ हे नाव जास्त सयुक्तिक आहें.

Read Full Post »